Árið 2022 var mannskæðasta árið í Ísrael og Palestínu síðan 2004. Á Vesturbakkanum voru 146 Palestínumenn drepnir, þar á meðal fimm konur og 34 börn. Fimm Palestínumenn, þar á meðal eitt barn létu lífið í árásum ísraelskra landtökunema sem gerðu yfir 180 árásir á palestínsk þorp. Ísraelski herinn drap 32 Palestínumenn á Gaza, þar af þrjár konur og átta ungmenni. Sex Ísraelsmenn sem voru óbreyttir borgarar og fjórir hermenn voru drepnir í árásum Palestínumanna.
Öryggisráð Sameinuðu Þjóðanna fundaði 28. September það árið og þar lýstu lang flest ríki yfir áhyggjum vegna vaxandi ofbeldis og manndrápa sem flestir settu í samhengi við útþenslu ísraelskra landnemabyggða á hernumdu svæðunum í Palestínu á Vesturbakkanum. Hins vegar töldu flestir að ræður forsætisráðherra Ísraels og forseta Palestínu á Allsherjarþingi Sameinuðu Þjóðanna fyrr í mánuðinum gæfu til kynna að leiðtogarnir vildu setjast að samningaborðinu.
Það var hins vegar í desember 2022 að Benjamin Netanyahu, sem hafði hrökklast frá völdum 18 mánuðum árum í tengslum við spillingu, myndaði stjórn með öfgaþjóðernissinnum og heittrúuðum gyðingum og þá varð strax ljóst að tilraunir til friðarviðræðna væru fyrir bí. Yfirlýsing ríkisstjórnarinnar hljóðaði svona:
„Gyðingar hafa einkarétt og óumdeilanlegan rétt á öllum svæðum Ísraelslands”. Þetta fól í sér hertekna Vesturbakkann og hét ríkisstjórnin þess að byggja áfram landnemabyggðir. Ályktanir Öryggisráðs Sameinuð Þjóðanna hafa dæmt landnemabyggðirnar á Vesturbakkanum ólöglegar. Um sex hundruð þúsund gyðingar búa nú í landnemabyggðum á landi sem samkvæmt Óslóarsamkomulaginu tilheyrir Palestínu. Þá hafa einstakir Ísraelsmenn sett upp útvarðarstöðvar á yfir 100 stöðum víða á palestínsku landi og hét ríkisstjórnin þess að lögleiða þessar búsetur. Að lokum lofaði Netanyahu að hreinlega innlima Vesturbakkann inn í Ísrael. Forsendur fyrir friði voru brostnar. Oslóarsamkomulagið var ónýtt og síðustu mánuði hafa árásir á Palestínumenn margfaldast.
Öll átök eru gríðarlega flókin og oftar en ekki eru tvær hliðar á málinu. En alveg eins og megin þorri heims hefur sameinast um fordæmingu á innrás Rússa inn í Úkraínu sem brýtur gegn alþjóðalögum þá er hernám Ísraels á Palestínu brot á alþjóðasáttmálum og ályktunum Öryggisráðs Sameinuðu Þjóðanna sem og ákvæðum Genfarsáttmálans um ábyrgð ríkja sem hertaka önnur ríki en þar er nauðungarflutningur fólks bannaður. Það er enginn vafi á því að síðustu misseri hafa stjórnvöld í Ísrael sent palestínsku þjóðinni þau skilaboð að hernámið er varanlegt. Fram undan er ekkert annað en áframhaldandi aðskilnaðarstefna, dráp, landtaka og óréttlæti.
Við heyrum reglulega ömurlegar lýsingar á því þegar palestínskar fjölskyldur eru reknar úr húsum sínum og af landinu sínu sem hefur jafnvel tilheyrt sömu fjölskyldunni í margar kynslóðir. Húsin eru ýmist eyðilögð eða landnemar flytja inn. Myndin hér að neðan sýnir hvernig stjórnvöld í Ísrael hafa smám saman hertekið stærra svæði sem gerir drauminn um tveggja landa lausn eiginlega óframkvæmanlegan.
Á milli palestínskra bæja og þorpa eru Ísraelsmenn með eftirlitsstöðvar og þeir ráða yfir landamærum Palestínumanna við Egyptaland og Jórdaníu. Ísrael ræður hvað og hverjir fara inn og út. Vesturbakkinn er með landamæri við Jórdaníu og Palestínumenn geta ferðast yfir til Jórdaníu með miklum höftum þó. Fólkið á Gaza er hins vegar fullkomlega innlyksa og erfitt að fá ferðaskilríki. Þar er mikil mannúðarkrísa og skelfilegt atvinnuleysi.
Það eru allskyns smáatriði sem er hægt að týna sér í þegar við tölum um stjórnmál í Ísrael og svo í Palestínu eins og t.d. átökin milli Fatah á Vesturbakkanum og Hamas á Gaza sem svo sannarlega hefur veikt getu Palestínumanna til að sameinast um pólitísk markmið. En þessi pólitísku átök eiga sér stað í skugga hernámsins. Síðustu misseri hef ég verið að skoða afleiðingar hernámsins á burði Palestínumanna til að aðlaga sig að breyttu loftslagi og minnkandi vatnsforða. Mannúðarkrísan á Gaza tengist meðal annars minnkandi vatnsforða og hlýnun sem er að valda óskunda í landbúnaði.
Það skal tekið fram að yfir 70% Palestínumanna reiða sig á landbúnað. Staðan er í grunninn svona: Palestínumenn ráða ekki yfir auðlindum á eigin landi og þar með talið vatn. Þeir geta ekki flutt inn tól og tæki til að byggja upp græna orku. Fyrirtæki í Ísrael eru með einokun í Palestínu. Palestínskir bændur mega ekki bora fyrir vatni, þeir þurfa að kaupa vatn af ísraelskum fyrirtækjum. Ísraelar nota vatn kerfisbundið til að kúga bændur og eyðileggja lífsviðurværi fólks.
Á meðan er Ísrael með fyrsta flokks afsöltunarverksmiðjur og eiga nóg af vatni. Heilbrigðisstofnun Sameinuðu Þjóðanna mælir með því að fólk þurfi að minnsta kosti 80-100 lítra af vatni daglega en á Gaza er 95% af grunnvatninu ódrekkandi og því reiðir fólk sig á innflutt vatn sem dugar fyrir um helmingi af nauðsynlegri daglegri notkun sem hefur gríðarlega neikvæð áhrif á heilsu fólks. Áhrif hersetunnar á ræktunarland hefur líka verið mjög neikvætt og múrinn sem Ísraelsmenn byggðu á Vesturbakkanum hefur líka mjög neikvæð áhrif á dýralíf. Ég er með langan lista af skelfilegum afleiðingum hersetunnar á burði Palestínumanna til að draga fram lífið. Svæðið sem er við botn Miðjarðarhafsins er að hitna meira og fljótar en önnur svæði í heiminum. Regn er að minnka en Palestínumenn geta einfaldlega ekki brugðist við sem skyldi og mannúðarkrísan á eftir að aukast til muna.
Það er aldrei hægt að réttlæta árásir á óbreytta borgara, konur eða börn. Hryðjuverk Hamas gegn óbreyttum borgurum verður að fordæma. En það þýðir ekki að fordæma bara einn hóp og horfa fram hjá gegndarlausum mannréttindabrotum og hersetu Ísraela yfir Palestínumönnum síðustu 50 ár og þess þá heldur framganga ísraelskra stjórnvalda gagnvart palestínsku þjóðinni síðustu misseri. Ég hef unnið lengi á átakasvæðum og eitt af því sem er nauðsynlegt að skoða í átökum eru grunnorsakir ofbeldis.
Fylkingar sem aðhyllast ofbeldi eiga miklu auðveldara með að fá í lið með sér ungt fólk þar sem fólk telur sig hafa orðið fyrir miklu óréttlæti. Í Palestínu ríkir ekki bara óréttlæti í gegnum ólöglega hersetu heldur verður ástandinu ekki lýst öðruvísi en svo að ísraelsk stjórnvöld haldi úti aðskilnaðarstefnu. Það er komið fram við Palestínumenn eins og hvítir komu fram við svarta í Suður Afríku; saklaust fólk er regulega myrt án afleiðinga og þúsundir Palestínumanna hafa þurft að sitja í fangelsi árum saman án dóms og laga.
Ísrael hefur upplifað martröð sem má líkja við 9/11 og það má ekki horfa fram hjá því hversu margir hafa látið lífið í árásum Hamas. Það er ljóst að hefndarþorstinn verður mikill. Nú hafa stjórnvöld í Ísrael lokað á innflutningi á vatni og mat til Gaza sem brýtur í bága við alþjóðalög og Mannréttindastáttmála Sameinuðu Þjóðanna. Fólk kallar eftir útrýmingu Hamas og Gaza en þar búa yfir tvær milljónir manna, stærstur hluti ungt fólk. Það sér ekki fyrir endann á stríðinu og inn í þetta fléttast samningar milli Sádí Arabíu og Ísrael og átökin milli Íran og Bandaríkjanna – og nú Rússa.
Kínverjar sögðu í yfirlýsingu að þeir fordæmdu Hamas en að það væri bara ein lausn og það væri tveggja landa lausnin. Leiðtogar Vesturlanda hafa keppst við að lýsa yfir stuðningi við Ísrael án þess að minnast á ólöglega hersetu Ísraels í Palestínu. Ef einhver hefur virkilegan áhuga á varanlegum friði í Mið-Austurlöndum þá verða stjórnvöld í Ísrael að láta af þessari ólöglegu hersetu. Það væri lang besta leiðin til að útrýma Hamas í núverandi mynd.
