Ég veit eiginlega ekkert leiðinlegra en að hugsa um peninga þótt mér finnist oft eins og ég sé með þá á heilanum. En ég hef ekkert val. Nýfrjálshyggjan þvingar okkur til að vera stöðugt að hugsa um þá enda kom í ljós í rannsókn Vörðu, rannsóknastofnun vinnumarkaðarins, sl. vor að fólk fær almennt engan frið fyrir peningahugsunum. Afkomukvíðinn herjar viðstöðulaust á helming alls launafólks. Hugsið ykkur, fimmtíu prósent vinnandi fólks er með stöðugar fjárhagsáhyggjur.
Það var þá allt frelsið og stöðugleikinn.
Afkomukvíðinn er ekki síst tengdur óvissunni og að því er virðist takmarkalausri verðbólgunni sem herjað hefur á landann undanfarin misseri. Þrátt fyrir ásakanir Samtaka atvinnulífsins um botnlausa frekju launafólks benda gögn hinsvegar ítrekað til þess að orsök verðbólgunnar sé að miklu leyti að finna hjá stórfyrirtækjum og fyrirtækjasamstæðum, og auðvitað hluthöfunum, sem styðja stefnu þessara sömu fyrirtækja. Launafólk þekkir vel að sitja undir áróðri SA, fulltrúa eignasamstæða og fyrirtækja, sem gaslýsir launafólk með kinnroðalausum ásökunum um yfirgang og stöðugleikaógnun fyrir að óska eftir launum sem duga út mánuðinn.
En nýlega var í fréttum ný rannsókn IMF, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (AGS), sem leiðir í ljós að það eru einmitt 45% verðbólgunnar í Evrópu sem eru rekjanleg til vaxandi hagnaðs stórfyrirtækja (lesist: græðgi), önnur 40% til hækkandi innflutningsgjalda en aðeins 15% verðbólgu má rekja til hækkandi launa almennra borgara. Fimmtán prósent. Það er nú öll botnlausa frekjan í þessari verðbólgu.
Rannsóknarblaðamaðurinn Ben Norton tók þessa frétt upp fyrir stuttu enda er það í raun stórfrétt að AGS, sem verið hefur einn helsti málsvari nýfrjálshyggjunnar og stórfyrirtækja undanfarna áratugi, segi beinlínis upphátt og formlega með niðurstöðum rannsókna sinna að stórfyrirtæki verði einfaldlega að draga úr græðgi sinni ef einhver alvara sé með að ná verðbólgunni niður. Ég finn enga frétt um þessa nýju skýrslu AGS á RÚV eða Vísi en ef einhver efaðist um græðgisbólguna (e. greedflation) – þá er hún nú sem sagt staðfest úr heimahögunum.
Líklega er eignasamstæðum og stórfyrirtækjum samt bara sama um verðbólguna og venjulegt launafólk. Það kemur alltaf maður í manns stað eins og íslenska leigufélagið Alma og alþjóðlega leigufélagið Heimstaden, sem og leigusalar í Bretlandi í viðtali við fjölmiðla þar í landi fyrir stuttu, hafa sýnt með gjörðum sínum og orðum. Það kemur alltaf nýr leigjandi í neyð þótt þau sendi þann fyrri á götuna. Það sama gildir um launafólkið. Það verður enginn skortur á því á næstunni svo fyrir hugmyndafræði einstaklingsbundins skammtímagróða þá virkar það bara vel að níðast áfram með græðgina að vopni.
Auðvaldið er nefnilega ekki bara miskunnarlaust það er líka siðlaust og er ekkert feimið við að sýna það. Auðvaldið starfar enda með hagsmuni auðsins að leiðarljósi – ekki fólksins. Ef þið haldið að þetta sé bara marklaust þvaður í mér þá getið þið horft á Diljá Mist Einarssdóttur, þingkonu sjálfstæðisflokksins, segja þetta upphátt í beinni útsendingu í Silfrinu á RÚV sl. vor.
En í öllu þessu tali um peninga, fjárhag, fjármagn, efnahag og auðvald er mikilvægt að gleyma því aldrei að það er einmitt áhyggjufulla launafólkið, láglaunafólk sérstaklega, sem er þó forsenda hagnaðar stórfyrirtækjaeigenda. Vinna launafólksins er forsenda þess að eigendur og hluthafar geta haldið áfram að baða sig uppúr peningum annarra með enn meiri eignakaupum og vöruvæðingu samfélagsins. Það sést auðvitað langar leiðir að þetta er ekki sjálfbær menning til lengdar en hún er svona núna og verður svona áfram nema fólk bregðist við og segi stopp.
Auðvaldið er nefnilega alveg eins mikið með peninga á heilanum og við hin. Það er bara frá hinum endanum. En látum ekki auðvaldið gaslýsa okkur meira en orðið er og stöndum saman gegn kúguninni. Við þurfum ekki bara að laga til og sparsla upp í sprungur stjórn- og efnahagskerfisins. Við þurfum að nálgast þetta á alveg breyttum forsendum. Forsendum sem setja samfélagið og rekstur þess fyrst – ekki auðsöfnun örfárra og frelsi þeirra til að græða hömlulaust á okkur og innviðunum.
Höfundur er félagi í Sósíalistaflokki Íslands og meðlimur í baráttuhópi sósíalískra feminista
