Í síðustu viku tilkynnti Reykjavíkurborg að laun ungmenna í vinnuskóla Reykjavíkur skildu ekki hækkuð í ár. Þetta vakti litla hrifningu meðal ungmenna, sem er skiljanlegt. Fram að því hafði enginn látið þau vita hvernig laununum yrði háttað, en þau höfðu verið við störf í fjóra daga án þess að fá neinar upplýsingar.
Af þessu tilefni finnst okkur Sósíalistum mikilvægt að umræða skapist um fyrirkomulag vinnuskólans. Hvert er hlutverk hans? Hvernig lítum við á vinnuskólann? Er þetta staður svo að börn sitji ekki heima í eirðarleysi á sumrin? Er þetta vinna og/eða skóli? Eru launin sanngjörn? Og er það við hæfi að borgarfulltrúar ákveði upphæð þeirra, einhliða?
Skilgreina þarf betur hvers ætlast er til með vinnuskólanum og ungmennunum. Í síðustu fjárhagsáætlun samþykkti meirihlutinn að minnka fræðslu, en á móti auka vægi vinnunnar. Við þær breytingar má færa rök fyrir því að um hefðbundna vinnu sé um að ræða. Og ef það er fyrirkomulagið, er óréttlætanlegt að laun ungs verkafólks sé ákvarðað einhliða af borginni.
Borgarfulltrúar fá vísitöluhækkanir – ekki ungmennin
Þegar ég skoða laun borgarfulltrúa og fyrirkomulagið þar, þar sem laun hækka í takt við launavísitölu, er erfitt að sjá hvers vegna laun ungmenna fylgja henni ekki einnig. Reykjavík taldi frekar ástæðu til að frysta þau. Í fyrra skiptust launin svona, og eru þannig aftur í ár: Ungmenni sem hafa lokið 8. bekk fá 711 krónur á tímann, unglingar í í 9. bekk eru með 947 krónur á tímann og þau sem hafa lokið grunnskóla fá 1.184 krónur á tímann.
Ef við bökkum aðeins og förum yfir breytta fyrirkomulagið, þar sem meiri áhersla er lögð á vinnu, teljum við að þessi laun séu sanngjörn miðað við framlag? Finnst okkur þau ásættanleg? Borginni finnst það a.m.k. fyrst ákveðið var að frysta þau. Ef það á að standa við að kalla þetta vinnuskóla, þá ættum við að skoða betur hvað við eigum við með því nafni. Hvað er verið að kenna ungmennunum hér? Á þetta að vera eins konar útungunarstaður þar sem ungt fólk lærir hvernig vinnulöggjöfin virkar? Ef það er tilgangurinn, sem nafnið gefur til kynna, að þá er margt sem þarf að laga.
Er vinnuskólinn að senda röng skilaboð til ungmenna?
Við getum byrjað á að tala um í því samhengi að unga fólkið hefur engin réttindi. Á öðrum vinnustöðum kveður vinnulöggjöfin um slíkt, en ekki þegar kemur að vinnuskólanum. Þar má nefna hluti eins og samningsrétt, inngöngu í verkalýðsfélag og veikindarétt. Staðan er því þannig að launin og önnur réttindi eru ákvörðuð af vinnuveitandanum einhliða, Reykjavíkurborg.
Er þetta góð lexía fyrir ungmenni til að læra hvernig vinnulöggjöfin virkar? Ef þetta á að vera raunverulegur vinnuskóli, hlýtur að felast í því kennsla og/eða reynsla í því hvernig vinnumarkaðurinn gengur fyrir sig? Það er ekki gott veganesti að læra í fyrstu vinnunni að vinnuveitandinn hafi öll völdin, ekki sé hægt að krefjast bættra kjara og veikindi í starfi þýði tekjutap.
Í umsögn ungmennaráðs Vesturbæjar, Miðborgar og Hlíða var því mótmælt að laun ungmenna hafi verið fryst í ár. Fulltrúar Sósíalista taka undir yfirlýsinguna og vilja að ungmennin hafi meira að segja um hvernig vinnuskólinn starfar.
Ungmennaráð fordæmir ákvörðun borgarinnar
En til að koma svo að nýjustu fréttum vegna vinnuskólans, þá er ljóst að ekki var ákveðið að hækka launin í ár. Í umsögn ungmennaráðs Vesturbæjar, Miðborgar og Hlíða var þeirri ákvörðun mótmælt. Fulltrúar Sósíalista taka undir yfirlýsinguna og vilja að ungmennin hafi meira að segja um hvernig vinnuskólinn gengur fyrir sig. Í yfirlýsingunni kemur eftirfarandi fram:
“Ungmennaráð Vesturbæjar, Miðborgar og Hlíða fordæmir ákvörðun umhverfis- og skipulagssviðs varðandi launagjöf ungmenna í vinnuskóla Reykjavíkur. Launin hafa ekki hækkað frá því í fyrra þrátt fyrir gífurlega verðbólgu. Unglingar í vinnuskólanum hafa nú unnið í fjóra daga án þess að vita launin sín, þetta er hvorki boðlegt né sanngjarnt. Ungmennin hafa hvorki verkfallsrétt né veikindarétt. Viljum við kenna þessu unga fólki, sem er nú að kynnast vinnumarkaðnum að þetta sé eðlilegt? Erum við að senda þeim réttu skilaboðin með því að segja þeim of seint frá laununum sínum, borga þeim of lítið og skerða þau af réttindum sínum.”
Ungmennin eru í raun að segja að vinnuskólinn sé að senda þeim röng skilaboð inn í framtíðina. Réttindin séu engin, launin ákveðin einhliða eftir að störf hefjast og verkfalls- né veikindaréttur sé enginn. Er þetta skóli til að fræðast um hvernig vinna virkar? Eða er þetta vinnustaður? Ef það er staðan, þá ættu ungmennin að fá frelsi til að semja um kaup og kjör. Yfirlýsing ungmennaráðsins ber þess merki að þau vilji hafa þau réttindi. Og ef það er vilji ungmenna þá styð ég þau alla leið í þeirri baráttu.
