Síðastliðinn miðvikudag birtist í samráðsgátt stjórnvalda tillögur að breytingum á húsaleigulögum. Eru tillögurnar alls fjórar og byggðar á vinnu starfshóps innviðaráðherra um endurskoðun húsaleigulaga. Í starfshópnum sátu m.a. tveir fulltrúar launþega á leigumarkaði þau Sigríður Ingibjörg Ingadóttir fyrir BSRB, BHM og Kennarasambandið og Halldór Oddsson fyrir ASÍ . Var starfshópurinn skipaður í maí 2022 og er einn af þremur starfshópum er varða leigjendur á vettvangi húsnæðismála sem starfað hafa frá því ársbyrjun í fyrra. Er þá fjöldi starfshópa stjórnvalda um húsnæðismál að nálgast sextíu frá aldamótum.

Verði þessar tillögur að lögum er um hreina aðför að veikum rétti leigjenda og svik stjórnvalda við leigjendur þannig nánast fullkomnuð. Það sem verra er að það mun þá verða með fulltingi launþegahreyfingarinnar. Enginn fyrirvari er gerður í tillögunum frá fulltrúum launþega og þannig verður að ætla að fulltrúar viðeigandi hreyfinga uni niðurstöðunum og séu þeim samþykkir.

Leigjendasamtökin gera alvarlegar athugasemdir við niðurstöður og tillögur nefndarinnar og ekki síst við samþykki og þátttöku fulltrúa launþega í þeirri vinnu. Á meðan að húsaleiga hækkar sem aldrei fyrr og fordæmalaus húnsæðisskortur ríkir búa íslenskir leigjendur við fjórða lakasta regluverk á leigumarkaði af öllum aðildarríkjum OECD og eitt lægsta hlutfall af félagslegu húsnæði í Evrópu. Kemur það ofan í skelfileg áhrif þess að hér er hæsta hlutfall íbúða á skammtímaleigumarkaði í Evrópu og umpólun í eignarhaldi sem hefur komið til vegna ásóknar fjárfesta og eignafólks í húsnæði.

Þrátt fyrir að það logi rautt á öllum ljósum, og hver rannsóknin á fætur annarri sýni að staða leigjenda á Íslandi sé óboðleg í öllu tilliti er engin viðleitni sýnd til taka á þeirri neyð. Staða leigjenda getur versnað enn frekar eða svo gott sem endalaust, allt þar til að þeir gefi upp öndina sem sitt síðasta úrræði. Þess vegna mun húsaleiga halda áfram að hækka með tilheyrandi áföllum fyrir bæði einstaklinginn og samfélagið allt ef ekki er brugðist við með viðeigandi hætti. Það er því með ólíkindum að öllum hugmyndum um kostnaðartengingu húsaleigu, takmörkunum á samningsupphæðum, leigubremsu eða þess háttar réttarvernd fyrir leigjendur hafi verið kastað fyrir róða í niðurstöðum starfshópsins.

Það virðist sem um einskonar samfélagstilraun sé að ræða þar sem stjórnvöld og fjármagnseigendur ætla að virða fyrir sér vaxandi neyð leigjenda og örvæntingafullri þrá þeirra eftir húsnæðisöryggi. Þrátt fyrir að fjölmörg ríki í Evrópu búi við strangt regluverk á leigumarkaði og/eða umfangsmikla hlutdeild félagslegra húsnæðisúrræða þá er slíkt fyrirkomulag ekki til umræðu hjá starfshópnum. Það þekkist heldur ekki í Evrópu að réttarstaða og kjör leigjenda séu skilyrt við jafn óheftar og skaðlegar markaðsaðstæður eins og ríkja á íslenskum leigumarkaði.

Í niðurstöðum starfshópsins er líka algerlega skautað framhjá fjölmörgum rannsóknum um áhrif regluverks á leigumarkaði, nema ítrekað er vísað í skýrslu OECD sem hefur af-regluvæðingu á stefnuskrá sinni og getur ekki talist hlutlaus aðili á nokkurn hátt. Á undanförnum árum komið fram fjöldinn allur af skýrslum og rannsóknum sem staðfesta að regluverk, s.s. leiguþak og leigubremsa hefur alls ekki neikvæð áhrif á leigumarkaðinn líkt og nokkur samtök fjármagnseigenda halda sífellt fram. Þvert á móti hefur regluvæddur leigumarkaður róandi áhrif á verðmyndun og gerir starfsumhverfi stofnfjárfesta mun betra. Helstu áhrif regluvæðingar á leigumarkaði eru þau að það fækkar bröskurum á húsnæðismarkaði og það dregur verulega úr ásókn eignafólks og lögaðila í húsnæði.

Það eina sem mun breyta þessari þjónkun og fylgilagi stjórnvalda við fjármagsneigendur er samstaða leigjenda. Þetta er sem betur fer í okkar höndum. En sú staðreynd gerir vonbrigðin með stjórnvöld og aðra hagsmunaaðila á húsnæðismarkaði ekkert minni. Staðreyndin er að leigjendur hafa verið sviknir um réttarbætur og leiðréttingu í fimmtán ár og á sama tíma hefur staða þeirra farið hríðversnandi.

Getu- og sinnuleysi stjórnvalda, og þá sér í lagi ítrekuð svik ráðherra Framsóknarflokksins við leigjendur er hinn ógnandi eyðileggingarmáttur í samtíma leigjenda hér á landi. Framsóknarflokkurinn hefur farið með húsnæðismál á Íslandi undanfarin 10 ár og því miður er kominn tími á að gera grein fyrir áhrifum hans og verkum. Ekki er síður þörf á að gera grein fyrir þjónkun núverandi og fyrrverandi borgarstjórnarmeirihluta í Reykjavík við fjármagnseigendur og fjárfesta á húsnæðismarkaði. Sú staða sem leigjendur búa við og ekki síður ungt efnaminna fólk er á ábyrgð stjórnvalda, hvort sem er ríkis eða sveitarfélaga.

Ég bið þig lesandi góður að sýna þá ábyrgð að kynna þér tillögur starfshópsins og ekki síður athugasemdir Leigjendasamtakana, því hér er um hreina aðför að leigjendum að ræða. Mikilvægi þess að þú takir þér tíma í að lesa athugasemdirnar verða ekki undirstrikaðar nægilega.

Guðmundur Hrafn Arngrímsson
Formaður Leigjendasamtakana

Hér finnur þú tillögur starfshópsins ásamt athugasemdum Leigjendasamtakana