Segir Seðlabankann á villigötum

Dýrtíðin 22. nóv 2022

„Nú koma samn­inga­menn atvinnu­rek­enda að samn­inga­borð­inu og segja að ef launa­fólk sætti sig ekki við kaup­mátt­arrýrnun þá muni Seðla­bank­inn hækka stýri­vexti enn meira! Seðla­bank­inn er þarna kom­inn í hlut­verk eins konar „launa­löggu“ sem bannar eðli­legar launa­hækk­an­ir,“ skrifar Stefán Ólafsson prófessor og sérfræðingur Eflingar í Kjarnann.

Stefán gagnrýnir vaxtahækkanir Seðlabankans. Og hann hvetur Seðla­bank­ann til að draga til baka umtals­verðan hluta af stýri­vaxta­hækk­un­inni til að greiða fyrir gerð kjara­samn­inga í anda Lífs­kjara­samn­ings­ins sem vel reynd­ist. Við­eig­andi væri að mati Stefáns að fara með stýri­vext­ina niður á svipað ról og nú er í grann­ríkjum okk­ar.

Stefán spyr hver sé árangurinn af vaxtahækkunum Seðlabankans. „Verð­bólgan var farin að aukast lít­il­lega á seinni hluta síð­asta árs en tók svo stökk eftir að inn­rás Rússa í Úkra­ínu hófst í febr­úar á þessu ári,“ skrifar Stefán. „Mán­að­ar­legar hækk­anir verð­lags tvöfölduðust og voru á því róli fram til júlí. Þá dró úr þeim en nú í októ­ber jókst verð­bólgan á ný um 0,7%. Verð­bólgan fór hæst í 9,9% í júlí en er nú í 9,4%. Er það mik­ill árang­ur? Nei, varla.“

„Til að skilja hvers vegna aðgerðir Seðla­bank­ans hafa skipt svona litlu við að ná verð­bólg­unni niður er nauð­syn­legt að horfa til þess hverjar helstu orsakir hennar eru,“ skrifar Stefán. „Þær eru einkum tvær: inn­flutt verð­bólga (vegna inn­rás­ar­innar í Úkra­ínu og vegna trufl­ana í aðfanga­keðjum í heims­hag­kerf­inu í kjöl­far Kóvid) og óvenju miklar hækk­anir á íbúða­verði inn­an­lands.“

„Aðgerðir Seðla­banka Íslands hafa engin áhrif á inn­flutta verð­bólgu, hvorki á hernað Rússa né á virkni heims­hag­kerf­is­ins,“ skrifar Stefán. En hugs­an­legt er að þær hafi áhrif á hús­næð­is­mark­að­inn hér heima, og Stefán skoðar það.

„Hugs­unin með stýri­vaxta­hækkun er að hún slái á þenslu í inn­lenda hag­kerf­inu með rýrnun kaup­getu sem hægi á umsvifum og létti á þrýst­ingi á verð­lag­ið,“ skrifar hann. „Ef stærsti hluti inn­lenda vand­ans er of mikil eft­ir­spurn eftir íbúð­ar­hús­næði (sem hefur hækkað of mik­ið) þá verður vonin sú að auk­inn kostn­aður við lán­töku fækki þeim sem geta keypt íbúð­ir. En virkar það?“ spyr Stefán.

Og svarar að svo sé ekki. Þótt greina megi örlítið minni hækkun húsnæðis síðla sumars eftir að fram­boð hús­næðis jókst þá hefur verðið hækkað á ný síðustu tvo tvo mán­uði, en þó minna en áður.

„Ef mark­miðið með stýri­vaxta­hækkun yfir lín­una var að fækka mögu­legum kaup­endum íbúða þá er það eitt og sér mjög ómark­viss aðgerð sem almennt er ekki lík­leg til að virka,“ skrifar Stefán. „Það er vegna þess að vaxta­kostn­aður allra þeirra heim­ila sem skulda íbúða­lán hækk­ar, en ein­ungis mjög lít­ill hluti þeirra eru vænt­an­legir íbúða­kaup­endur til skemmri tíma. Veru­lega auknar byrðar eru lagðar á mik­inn fjölda fólks sem ekki er að fara að hafa nein áhrif á eft­ir­spurn eftir íbúð­u­m. 

Ég hef áður líkt þessum aðgerðum við það að fara á rjúpna­veiðar á skrið­dreka. Stór land­svæði eru sprengd og rústuð í þeirri von að tína upp nokkra fugla. Miklu er fórnað fyrir lít­ið. Fyrst þetta hefur skilað svona litlum árangri hefði mátt sleppa vaxta­hækk­un­inni að hluta eða jafn­vel mestu leyti,“ skrifar Stefán.

Grein hans má lesa hér: Seðlabanki á villigötum.

Samstöðin er umræðu- og fréttavettvangur sem studdur er af almenningi í gegnum Alþýðufélagið. Ef þér líkar efni Samstöðvarinnar getur þú eflt hana með því að gerast einskonar áskrifandi sem félagi í Alþýðufélaginu. Skrá mig arrow_forward

Rauða borðið
í beinni
Rauða borðið, 24. maí