Alþingi: Jón Pétur Zimsen talar hér um fjármálaáætlun áranna 2027 til 2031:

„Það sem er nokkuð ljóst þegar rýnt er í þessa áætlun, og auðvitað er þetta áætlun sem getur breyst, maður gerir sér grein fyrir því að ytri aðstæður geta valdið breytingum, en það kemur mér verulega á óvart að það er töluverður niðurskurður í menntun. Ég hefði hreinlega ekki trúað því fyrr en ég sá það að hér er um að ræða töluverðan niðurskurð í þeim málaflokkum. Háskólastigið stendur að vísu í stað en þar er búist við töluverðum fjölda og fleiri nemendum sem þýðir í raun niðurskurður vegna þess að auðvitað hækkar verðlag eftir því sem árin líða og við erum að tala um sömu krónutölur. En vonandi áttar menntasamfélagið sem er að fylgjast með umræðum hér að hér er verið að höggva að grunnstoðum menntasamfélagsins, akkúrat á þeim tíma sem ég held að við vitum að við þurfum virkilega á því að halda að ná vopnum okkar í þeim málaflokkum. Það er kannski einkennandi fyrir ríkisstjórnina að áhuginn á þeim málaflokkum er afar lítill og metnaðurinn kannski eftir því.

Í fjármálaáætlun kemur ýmislegt fram sem hljómar vel. Það stendur hér um framtíðarsýn og meginmarkmið fyrir málefnasviðið varðandi leik- og grunnskóla að skapa eigi framúrskarandi menntakerfi. Fyrst þarf að ná því upp í meðalmennskuna áður en það verður framúrskarandi og að nemendur séu í stakk búnir að bregðast við breytingum og áskorunum til skemmri og lengri tíma. Með þínu leyfi, frú forseti, vil ég lesa upp úr grunnskólalögum, 2. gr., markmiðagreininni:

„Hlutverk grunnskóla, í samvinnu við heimilin, er að stuðla að alhliða þroska allra nemenda og þátttöku þeirra í lýðræðisþjóðfélagi sem er í sífelldri þróun.“

„Þetta rímar ágætlega við textann í fjármálaáætlun. En hvernig eiga nemendur að geta tekið þátt í lýðræðisþjóðfélagi sem er í sífelldri þróun ef þeir hafa ekki grunnfærni í lesskilningi? 40% nemenda sem útskrifast úr grunnskóla eru ekki með grunnfærni í lesskilningi. Þetta er svolítið eins og að tala upp í vindinn að nefna þessar tölur, það er lítið hlustað. Ef þetta væri annar málaflokkurinn held ég að það væri hlustað meira. En því miður er staðan þannig að af því að þetta eru börn þá virðist það skipta minna máli. Það sem tengist þessum málaflokki líka er að þegar eitthvað er rangt eða illa gert á yngri stigum í menntakerfinu þá raungerist það á mjög löngum tíma, 10–20 árum, þannig að menn sjá afleiðingarnar seint. Kannski þess vegna er áhuginn svona lítill en við verðum að muna það, og það stendur hér í fjármálaáætlun, að menntun og mannauður er grundvöllur farsældar til framtíðar. Þá er gott að taka fram að 50% af hagvexti hverrar þjóðar er vegna menntunar samkvæmt OECD, ég er að lesa þetta upp úr skýrslu OECD. Miðað við þá stöðu sem er í menntakerfinu á Íslandi þá hefur OECD í nýlegri skýrslu sagt að töluverð hætta sé á að framleiðni á landinu minnki a.m.k. um 5% sem útleggst á milli 220–250 milljarðar á ári. En þetta eru bara tölur sem ríkisstjórnin hunsar og sker niður í málaflokknum.

Með leyfi forseta, þá vísa ég aftur í fjármálaáætlun:

„Með því að hlúa að íslenskri tungu og táknmáli, læsi, skapandi hugsun, þekkingu, virkri þátttöku og velferð eru lífsgæði fólks í landinu aukin til hagsbóta fyrir íslenskt samfélag.“

Þetta er hárrétt. Flestir stóru málaflokkarnir í þessari fjármálaáætlun vaxa og blása út en sá málaflokkur sem á í rauninni mest undir högg að sækja er skorinn niður. En það sem má segja í raun er að textinn í fjármálaáætlun, sérstaklega um yngri stig menntakerfisins, er að mörgu leyti ágætur. Markmiðin eru ágæt en tengingin við fjármuni og aðgerðir er ósýnileg. Það sem kemur mér ekki mikið á óvart er að í raun er mikið af textanum í þessari fjármálaáætlun um menntakerfið mjög góður. En þetta er bara texti og hann virðist vera unninn upp úr aðgerðapakka Sjálfstæðisflokksins fyrir alþingiskosningarnar síðustu. Ég ætla að vísa í þann aðgerðapakka, með leyfi forseta, en þar er 21 aðgerð. Ég ætla að nefna nokkrar hér sem má tengja beint inn í þetta: Að börn njóti íslensks málumhverfis í leikskólum, að það sé fylgst betur með lestrarkunnáttu, ný og gagnleg aðalnámskrá, námsmat sem byggist á bókstöfum verði lagt niður, samræmd próf tekin upp, símalausir skólar, stórbætt námsgögn, hreyfing verði hluti af skóladeginum, skóli án aðgreiningar verði endurskilgreindur, móttökuskólar eða deildir fyrir börn sem eru ekki með íslensku sem móðurmál, geðheilbrigðisþjónusta í skólakerfinu efld og brottfall minnkað, fjölgun rýma iðnnema í menntakerfinu, skýr markmið fyrir árangur í PISA, kennaramenntun endurskoðuð og nemendum í STEM-greinum í heilbrigðisvísindum fjölgað. Þetta er í raun allt fléttað meira og minna, þessi aðgerðaáætlun Sjálfstæðisflokksins fyrir þingkosningarnar síðustu, inn í fjármálaáætlun, sem er gott. Stefna Sjálfstæðisflokksins birtist því að mörgu leyti þarna í texta og þar er talað um þekkingu og að ná árangri sem er nýtt orðalag í íslensku menntakerfi, orðalag sem menn hafa forðast. En þetta eru bara orð og hér er niðurskurður og niðurskurðurinn á yngstu stigum grunnskólans er 1,5 milljarðar í áætluninni eða 22%. Þetta er stórt högg.“